De eurocrisis kent vele oorzaken en het is aantrekkelijk een zondebok aan te wijzen. Hierbij worden regelmatig speculanten genoemd. Onterecht.
Het is heel menselijk. De oorzaak van problemen zoek je bij anderen, liefst bij partijen die van nature al weinig sympathiek zijn.
Speculanten passen daarbij perfect in het rijtje van bankiers en politici. Kredietbeoordelaars, eurofielen en natuurlijk Grieken plus andere Zuid-Europese volkeren kunnen daar bij de eurocrisis gevoeglijk aan worden toegevoegd.
Bankiers
Laten we de vermeende schuldigen van de twee systeemcrises (euro- en kredietcrisis) stuk voor stuk nalopen, beginnend met bankiers. Inclusief het niet zelfverrijkende soort. We raken er steeds meer van overtuigd dat het verdienmodel van bankiers onhoudbaar is.
Forse rendementen halen met weinig eigen vermogen valt niet te rijmen met een laag risico. Bankiers zullen dus het eigen vermogen moeten versterken en/of minder riskant geld uitlenen en beleggen.
Dat bonussen slechts een beperkt deel van het loonzakje van bankiers zouden mogen vullen, is inmiddels algemeen geaccepteerd. Behalve bij de bankiers zelf.
Naast gewone bankiers, is er nog de centrale variant. Jean-Claude Trichet, de zojuist afgezwaaide president van de Europese Centrale Bank, is tijdens de eurocrisis grotendeels overladen met complimenten.
Hij zorgde ervoor dat de crisis niet ontspoorde, in ieder geval niet onmiddellijk, door middels creatieve monetaire acties snel branden te blussen.
Trichet kon daarmee bijna ruiken aan de goddelijke status die Alan Greenspan als voormalige president van zijn Amerikaanse evenknie (FED) in de negentiger jaren wist op te bouwen.
Trichet mag hopen dat hij niet zo hard van zijn voetstuk valt als Greenspan. De geschiedenis oordeelt inmiddels zeer kritisch over de Amerikaan, die door zijn accommoderend beleid (lage rentes) medeverantwoordelijk is voor alles wat bubbelde in de financiële wereld.
Zoals de implosie van de internetaandelen en meer recentelijk de kredietcrisis, alsmede de afwaarderingen in onroerend goed. De lage rentes maakte geld lenen te goedkoop, waarbij risico's te laag werden ingeschat.
Politici en eurofielen
Het is natuurlijk altijd gemakkelijk te trappen naar politici. Maar hun kan worden verweten dat ze pijnlijke maatregelen zo lang mogelijk uitstellen, uit angst voor de toorn van de kiezers. Jammer dat daarmee de problemen op termijn zo groot worden, dat de medicijnen steeds bitterder worden.
Ondanks alle waarschuwingen, hebben de politici bij de euroconceptie een wankel fundament gebouwd. Hierdoor konden niet alleen solide geachte landen als Frankrijk en Duitsland tijdelijk regels terzijde schuiven, maar werden landen verwelkomd die het europact alleen maar konden verzwakken.
Wat het eurofiele deel van de politici aangaat, zullen ze hopelijk hebben geleerd dat hoe mooi idealen ook zijn, ze onbereikbaar blijken als de linkerhersenhelft bewust wordt uitgeschakeld. Problemen moeten worden benoemd en opgelost, in plaats van eurocritici te verketteren.
Kredietbeoordelaars
Tegen betaling waren de kredietbeoordelaars graag bereid om zeer riskante producten te belonen met een hoge waardering. Het niet onderkennen van risico's bleek een hoofdoorzaak van de kredietcrisis.
In de aanloop naar de eurocrisis zijn de kredietbeoordelaars echter kritischer geworden en strooien minder gul met hoge ratings, ook voor staatsobligaties. Jammer voor die landen, maar terecht.
Griekenland en co
Sommigen vinden dat je het spilzieke en niet-competitieve landen als Griekenland niet kunt verwijten dat ze er een puinhoop van hebben gemaakt. Wij hebben het met zijn allen laten gebeuren.
Correct, hoewel de gedachtesprong groot is om de crimineel minder schuldig te achten aan de misdaad dan de politieagent die hem niet op tijd arresteerde.
Speculanten
Het is mij niet duidelijk wie wordt bedoeld met speculanten en wat hun precies wordt verweten. Dat de prijzen van Griekse en Italiaanse staatsleningen worden gedrukt door hun sinistere praktijken?
Het enige harde bewijs van koersmanipulatie geldt richting de Europese Centrale Bank. Deze koopt door institutionele partijen (banken, verzekeraars, pensioenfondsen) gedumpte staatsleningen tegen wil en dank op, waarmee de "echte" prijs wordt opgedreven.
Maar omhoog mag natuurlijk, want alleen beleggers die speculeren op dalingen worden als het uitschot op aarde gezien.
De echte zondebokken zijn diegenen die risico's hebben onderschat of ontkend. Hoe onsympathiek ze ook mogen ogen, de speculanten horen niet in het lijstje thuis.
Wie juist hierin ontbreken zijn u en ik. Velen van ons vonden de lage rentes wel prima, financierden naar hartenlust dure huizen en impulsaankopen tot aan borstvergrotingen toe.
En wie nog steeds vindt dat de rente op bijvoorbeeld Italiaanse staatsobligaties belachelijk hoog is, heb ik goed nieuws. U kunt ze zelf kopen.
Errol Keyner is adjunct-directeur bij de Vereniging van Effectenbezitters (VEB), maar schrijft dit artikel op persoonlijke titel.
Meer columns van Errol Keyner