U kent ze wel, de garantieproducten, waarbij de beheerder aandelen bijkoopt nadat de koersen zijn gestegen en aandelen verkoopt omdat de koersen zijn gedaald en er genoeg geld moet overblijven voor de garantie op de einddatum. Ziet er niet slim uit.
Maar dan ons pensioensysteem. Na de koersverliezen moeten we premies verhogen, pensioenuitkeringen bevriezen en risico’s afbouwen in het beleggingsbeleid. Aandelen verkopen is een optie, het ABP meldde het al, en dat na de grootste beursdaling in tachtig jaar. Leuk is anders. En het lijkt verdacht veel op zo’n structured product.
De bezittingen werden minder waard, maar tegelijk werden ook de pensioenverplichtingen steeds duurder. Alle verplichtingen worden contant gemaakt tegen de zogenaamde swaprente. Er zijn swaprentetarieven met looptijden tot wel zestig jaar! Hoe lager de rente, hoe hoger de prijs van de verplichting.
Maar nu komt het: je kunt je als pensioenfonds natuurlijk indekken door zelf heel lange renteswaps te kopen. Stel je hebt zestigjarige verplichtingen, dan koop je gewoon zestigjarige swaps tegen de fijne rente van thans 3,6 procent en je bent ingedekt tegen een verdere rentedaling. Volgens het ‘systeem’ dan alleen maar natuurlijk, want op lange termijn gaat het pensioenfonds natuurlijk nat. Een opbrengst van 3,6 procent is immers onvoldoende om een pensioen op te bouwen, laat staan de inflatie te indexeren. Maar ja, als pensioenfonds sleep je je van kwartaal naar kwartaal om aan DNB uit te leggen hoe je je verplichtingen in 2070 hebt ‘abgesichert’. Op korte termijn zit je zo wellicht goed en krijg je geen straf. Echt nuttig, hoor… maar niet heus.
We jagen dus schimmen na en inmiddels heeft de ‘selffulfilling prophecy’ van deze pensioenrekenregel ervoor gezorgd dat de lange renteswaps ver onder de staatstarieven zweven. Let wel, het betreft hier niet eens een risicovrije rentevoet, maar gewoon bankpapier dat toch een forse opslag boven staatspapier zou moeten doen. Dit is geen normale situatie. Bovendien zijn momenteel veel hogere rentes in andere leningssegmenten beschikbaar.
Het is ronduit schokkend om te zien hoe ons kleine, steenrijke pensioenlandje zich in allerlei bochten gaat wringen om midden in een zware recessie werknemers, werkgevers en gepensioneerden te pijnigen om irreële, opgeblazen verplichtingen van over vijftig, zestig jaar te willen dekken.
Ik zou zeggen, geef Wouter Bos een kwartiertje en hij snapt het helemaal. Hanteer vervolgens een stabiele rekenrente van 4 procent, net als vroeger. Of doe iets dat anticyclisch, contrair beleggingshandelen stimuleert, bijvoorbeeld 5 procent in een recessie en 3 procent in een wilde hoogconjunctuur. Zo prikkel je onze pensioenfondsen om bij hoge koersen premies te verhogen en gas terug te nemen en in een laagconjunctuur beleggingskansen op de lange termijn te benutten. In plaats van zoals nu de handdoek in de ring te gooien. Want gaan we nu aandelen wegdoen met een dividendrendement dat veelal hoger ligt dan de rente op staatsleningen?
Meer artikelen van Wouter Weijand