Jarenlang had men de Amerikaanse consument bestudeerd en de conclusies waren eenduidig: in tijden van crisis zou hij eerst de creditcardschulden laten oplopen, dan de autolening niet meer aflossen en pas op het laatste moment stoppen met het betalen van de hypotheek.
Niets bleek echter minder waar. De huissleutels bleken als eerste naar de bank te worden opgestuurd, de auto werd gestart en met een setje nog werkende creditcards vertrok de Amerikaanse consument naar betere oorden. Hoe kan het gebeuren dat ze en masse huis en haard verlaten en nu hele woonwijken in spookdorpjes veranderd zijn? Hechten ze in de Verenigde Staten dan niet aan zoiets heiligs als een eigen huis?
We raken hier aan misschien wel het grootste misverstand uit de kredietcrisis en ook meteen aan een van de diepere oorzaken: de Amerikaanse burger voelt die hypotheekschuld niet direct persoonlijk, want de schuld rust op het huis, niet op hem! Is de bewoner vertrokken, dan heeft de bank alleen nog het huis. In Nederland kun je de eigenaar nog een paar honderd jaar met die hypotheekschuld achtervolgen en laat hij het wel uit zijn hoofd om ervandoor te gaan. De schuld draag je hier in Europa ook als persoon en die zorg kent een Amerikaan niet: hij peert ’m gewoon en laat de bezitter van die hypotheken met de verliezen achter.
Wisten die Landesbanken in Duitsland, die cdo-fundmanagers die al die mandjes Amerikaanse hypotheken in portefeuille hadden gekregen, die Europese brokers en banken, die Aziatische spaarders, dat Amerikanen zomaar weg kunnen lopen van hun verplichtingen en anderen met hun waardeloze bezittingen kunnen opzadelen?
Dit is de echte crisis. De crisis die past in een trend van ontpersoonlijking van lenen. Als persoon en huis van elkaar gescheiden zijn in de leenovereenkomst, wordt het vanzelf ook makkelijker al die leningen apart te verpakken en te verhandelen. Zo kan elke belegger een serie vorderingen met huizen als onderpand (collateral) kopen, ongeacht wie de eigenaar van die woning is of wie de schuld is aangegaan. Zoiets is natuurlijk fantastisch goed nieuws voor al die banken en brokers die op grote schaal die leningen konden gaan verpakken. De asset-backed leningen namen dan ook een enorme vlucht.
Maar hadden we daar nu echt zo hard aan meegedaan als we geweten hadden dat de Amerikaan die schuld nauwelijks als een schuld voelt? Dat hij de hypotheek als een middel ziet om meer geld uit het huis te persen, als de waarde ervan weer eens verder toenam om die lening vervolgens als een baksteen te laten vallen als het tegenzat?
In heel die trend van globalisering vergaten we de leenvoorwaarden van hypotheken te vergelijken en internationaal te harmoniseren. Zodat juist het land met de grootste schuldenmakers ons met de brokken kon laten zitten. Dom, dom, dom. Maar ook ongelooflijk dat de Amerikanen ermee wegkomen en niemand hen aanspreekt op deze vorm van moreel verval.
Meer columns van Wouter Weijand