Stoere taal van minister wouter Bos van Financiën, afgelopen dinsdag op het Eumedion- congres. “waar waren de aandeelhouders?” vroeg hij retorisch. waarom hadden ze de kredietcrisis niet voorkomen en, toen deze er eenmaal was, waarom hadden ze die niet gestopt? “Aan crisismanagement lijken aandeelhouders ook niets te doen”, constateerde de minister bedroefd. “de financiële crisis is al meer dan anderhalf jaar oud. Zijn de raden van bestuur in die anderhalf jaar door hun aandeelhoudersvergaderingen de goede kant opgestuurd? weg van het nemen van onverantwoorde risico’s?”
Het zijn woorden die oproepen tot zelfreflectie. En die zelfreflectie leidt tot de reactie: “Nu breekt mijn klomp!” De verwijten miskennen de verhoudingen binnen de beursgenoteerde onderneming. Het bestuur is verantwoordelijk voor de strategie en de uitvoering daarvan. De commissarissen zien hierop toe. Aandeelhouders verschaffen risicodragend kapitaal en verwachten daar een rendement op. Dat is geen onverantwoorde hebzucht, maar een
essentiële functie in een vrijemarkteconomie. Het zorgt ervoor dat kapitaal
het meest productief wordt aangewend.
Eén keer per jaar, op de aandeelhoudersvergadering, legt het bestuur verantwoording af. Aandeelhouders kunnen dan op een beperkt aantal onderwerpen zeggenschap uitoefenen, zoals beloningsbeleid en de keuze voor een accountant.Maar crisismanagement? Wie dat verwacht, ziet in de eerste plaats niet hoe groot de informatieachterstand is van aandeelhouders ten opzichte van het management en de commissarissen. Welke aandeelhouder kon de voorwaarden van alle verschillende gecompliceerde kredietderivaten waar de bank waarvan hij aandelen had, inzien, laat staan begrijpen? Vaak stonden ze niet eens op de balans. En wie dat verwacht, ziet ook niet hoe beperkt aandeelhouderszeggenschap is. De raad van bestuur een bepaalde richting opsturen?
Aanwijzingen om bepaalde risico’s niet te nemen? Die bevoegdheid heeft de aandeelhoudersvergadering helemaal niet. En buiten de aandeelhoudersvergadering om
is het helemaal onmogelijk iets gedaan te krijgen. Probeer als individuele aandeelhouder maar eens de 10 procent van de aandelen achter je te krijgen die nodig zijn om een buitengewone aandeelhoudersvergadering bijeen te roepen.
Bos weet dit allemaal ook wel. Waarom dan toch deze wilde slag in de lucht? Het antwoord ligt besloten in zijn observatie over ABN Amro. “Een goed voorbeeld [van de belangrijke rol die aandeelhouders hebben voor de toekomst en stabiliteit van een instelling, JMS] is de overname van ABN Amro. Dat was vanuit het perspectief van de aandeelhouders – in elk geval van die van ABN Amro – een uitstekende deal. Of het vanuit het perspectief
van de financiële stabiliteit, en andere stakeholders dan de aandeelhouders achteraf ook zo was, wordt door menigeen echter betwijfeld.” Wie had er – veel meer dan de individuele aandeelhouders – zicht moeten hebben op de risico’s die de overname met zich meebracht? Wie heeft de wettelijke verantwoordelijkheid voor de financiële stabiliteit? Wie had de
bevoegdheid de overname tegen te houden? Precies. Iemand overschreeuwt
hier zijn eigen schuldgevoel.
Meer columns van Jan Maarten Slagter