Kredietbeoordelaars worden kritischer, maar zijn nog veel te royaal. Ik hanteer liever mijn eigen kredietrating. Beter dan de gevestigde orde en toch gratis. Kwestie van gezond verstand en een bierviltje.
Begin augustus waagde S&P het om de kredietwaardigheid van kredietgod VS te verlagen van AAA naar AA+. Hierbij paste slechts één typering: heiligschennis.
Vorige week werd Italië onder handen genomen. Het fameuze voetballand werd verlaagd van A+ naar A. De mediamagnaat en participerend sponsor van bunga bunga feestjes die op parttimebasis het land leidt, moest een deel van zijn testosteron reserveren om zijn ongenoegen hierover genoeg lading te geven.
Wederom viel de hoon niet Italië, maar vooral de kredietbeoordelaar ten deel. Hoe durfde deze de kredietwaardigheid van zo'n belangrijk land te betwijfelen. Het was weliswaar Italië, maar toch.
Kredietbeoordelaars nog te optimistisch
Van mijn kant echt geen medelijden met de drieling Moody's, S&P en Fitch. Ze zijn volstrekt ongeloofwaardig gebleken door tot aan de kredietcrisis uiterst riskante financiële producten met een gouden medaille te belonen. Maar dat wil niet zeggen dat ze nu ongelijk hebben met de verlaging van de kredietratings.
Integendeel, ze zijn nog veel te optimistisch. Ik stel me voor dat complete legers van topspecialisten zich metersdiep ingraven in enorme cijferbrijen, om vervolgens tot een kredietbeoordeling te komen. Toch geloof ik er niets van dat zoveel landen triple, double of single A kunnen scoren.
Bierviltje
Ik heb even geen zin om me een weg te banen door alle cijfers. Intuïtief zou ik de volgende kredietratings voor een aantal landen op een bierviltje schrijven:
AAA (zeer veilig): -
AA (veilig): -
A (redelijk veilig): Duitsland, Nederland, Finland, Oostenrijk, Frankrijk.
Nachtrust komt op termijn in gevaar: VS, Japan, VK, Spanje, België.
Afgrond nabij: Italië, Portugal.
Je kunt naar (een deel van) je geld fluiten: Griekenland, Zimbabwe.
Ik heb gejokt. Helemaal gevoelsmatig is het bierviltje niet ingevuld. Per eind 2010 was de staatsschuld in Italië 110, in Griekenland 139 en in Japan 220 procent van het bruto nationaal product.
Deze percentages zullen met de huidige overheidstekorten de komende jaren nog fors toenemen. Ook de VS zal de 100 procent mijlpaal binnenkort wel passeren. Zo niet, tellen we gewoon de staatsverplichtingen voor zorg en pensioen erbij (die buiten de statistieken worden gehouden), waarna de VS zelfs Japan ver achter zich laat.
Naast de "harde" cijfers gaan op termijn structurele ontwikkelingen een negatieve rol spelen. In demografisch opzicht zijn vooral Japan en Italië kwetsbaar, waar de toekomstige verdiencapaciteit van de jongeren niet opweegt tegen de zorgkosten van een sterk verouderende bevolking.
Ook nemen de twijfels over concurrentiekracht, opleidingsniveau en arbeidsethos van Westerse landen toe.
Flexibele rating
U twijfelt aan mijn rating? Terecht. Bij nader inzien voel ik meer voor een neerwaartse bijstelling. Zo mogen Frankrijk en Spanje alvast degraderen. Een snelle aanpassing is een van de voordelen van de bierviltjessystematiek, naast het genot van een zojuist geleegd glas bier.
Schuldeisers verliezen linksom of rechtsom
In tegenstelling tot ondernemingen kunnen landen niet echt failliet gaan. Tot een confiscatie van de Akropolis door crediteuren zal het niet snel komen. Een land stopt gewoon (deels) met terugbetaling van schulden en rentes. Ook kan een land geld bijdrukken en daarmee betalen, tenzij ze natuurlijk deel is van een monetaire unie.
Helaas ben je als schuldeiser zowel gedupeerd indien rente en schuld (deels) niet worden betaald, als wanneer ze worden vereffend met een in waarde gedaalde munt.
Grieks exit verteerbaar
De VS, Japan en het VK kunnen via het jarenlang geleidelijk bijdrukken van geld deels uit de schulden komen, ook al zouden hun economieën het groeipad niet hervinden. Dit instrument heeft Griekenland niet.
Griekenland lost zijn schuldenprobleem weliswaar niet op door over te stappen naar een kneedbare drachme, aangezien de huidige schulden in euro's blijven staan. Wel kan Griekenland dan vrolijk opnieuw beginnen extra schulden op te bouwen - ditmaal in drachmen - en vervolgens lekker devalueren.
Beleggers hebben namelijk een kort geheugen, dus er is gelukkig altijd wel een gek te vinden die, gelokt door hoge rentes en "keiharde" beloftes, geld wil uitlenen aan de Grieken.
Ons financieel systeem zal wankelen, maar moet een Grieks vertrek uiteindelijk kunnen absorberen. Gezien de trage en ongecoördineerde beslissingsprocessen in Europa, zal dat niet gelden voor een Italiaanse exit. Dan is zelfs mijn bierviltje nog te positief.
Meer columns van Errol Keyner