Stoere taal van minister Wouter Bos van financiën, afgelopen dinsdag op het Eumedion congres. "Waar waren de aandeelhouders?", vroeg hij retorisch. Waarom hadden ze de kredietcrisis niet voorkomen en, toen deze er eenmaal was, hadden ze hem niet gestopt?
"Aan crisismanagement lijken aandeelhouders ook niets te doen", constateerde de minister bedroefd. "De financiële crisis is al meer dan anderhalf jaar oud. Zijn de Raden van Bestuur in die anderhalf jaar door hun aandeelhoudersvergaderingen de goede kant opgestuurd? Weg van het nemen van onverantwoorde risico's?"
Het zijn woorden die oproepen tot zelfreflectie. En die zelfreflectie leidt tot de reactie: "Nu breekt mijn klomp!" De verwijten miskennen de verhoudingen binnen de beursgenoteerde vennootschap. De raad van bestuur is verantwoordelijk voor de strategie en de uitvoering daarvan. De raad van commissarissen ziet hier op toe.
Aandeelhouders verschaffen risicodragend kapitaal en verwachten daar een rendement op. Dat is geen onverantwoorde hebzucht, maar een essentiële functie in een vrijemarkteconomie. Het zorgt ervoor dat kapitaal het meest productief wordt aangewend.
Eén keer per jaar, op de aandeelhoudersvergadering, legt het bestuur verantwoording af. Aandeelhouders kunnen dan op een beperkt aantal onderwerpen zeggenschap uitoefenen, zoals beloningsbeleid en de keuze voor een accountant.
Maar crisismanagement? Wie dat verwacht, ziet in de eerste plaats niet hoe groot de informatieachterstand is van aandeelhouders ten opzichte van het management en de commissarissen. Welke aandeelhouder kon de voorwaarden van alle verschillende gecompliceerde kredietderivaten waar de bank waarvan hij aandelen had, inzien, laat staan begrijpen? Vaak stonden ze niet eens op de balans.
En wie dat verwacht, ziet ook niet hoe beperkt de aandeelhouderszeggenschap is. De raad van bestuur een bepaalde richting opsturen? Een aanwijzing om bepaalde risico's niet te nemen? Die bevoegdheid heeft de aandeelhoudersvergadering helemaal niet. En buiten de aandeelhoudersvergadering is het helemaal onmogelijk iets gedaan te krijgen. Probeer als individuele aandeelhouder maar eens de 10% van de aandelen achter je te krijgen die nodig zijn om een BAVA bijeen te roepen.
Bos weet dit allemaal ook wel. Waarom dan toch deze wilde slag in de lucht? Het antwoord ligt besloten in zijn observatie over ABN Amro. "Een goed voorbeeld [van de belangrijke rol die aandeelhouders hebben voor de toekomst en stabiliteit van een instelling, JMS] is de overname van ABN Amro.
Dat was vanuit het perspectief van de aandeelhouders - in ieder geval die van ABN Amro - een uitstekende deal. Of het vanuit het perspectief van de financiële stabiliteit, en andere stakeholders dan de aandeelhoudres achteraf ook zo was, wordt door menigeen echter betwijfeld."
Wie had er - veel meer dan individuele aandeelhouders - zicht moeten hebben op de risico's die de overname met zich meebracht? Wie heeft de wettelijke verantwoordelijkheid voor de financiële stabiliteit? Wie had de bevoegdheid de overname tegen te houden? Precies. Iemand overschreeuwt hier zijn eigen schuldgevoel.