VEB.net maakt gebruik van cookies om het gebruiksgemak van de website te verbeteren. 

Concurrentievoordelen
Back >>


DSM is met haar voedingsdivisie Nutrition (5,7 miljard euro omzet) de grootste producent van ingrediënten als vitaminen, enzymen en vetzuren ter wereld. Veel aandacht bij DSM ging de afgelopen jaren uit naar de vitamine E markt, op dit moment nog altijd goed voor 6 à 7 procent van de omzet van het onderdeel Nutrition.

Vitamine E had enkele jaren geleden veel last van toegenomen concurrentie uit China. DSM's antwoord was de prijzen drastisch te verlagen, om zo de Chinese concurrentie, waaronder die van de huidige joint venture partner Nenter, uit het veld te slaan. De prijs van vitamine E zakte van 13 euro per kilo begin 2014, naar minder dan 5 euro per kilo op het dieptepunt in 2015.

In feite volgde DSM hier een zogeheten uitrookmethode, door de productie op te voeren, marktaandeel te winnen en vervolgens dalende prijzen voor lief nemen poogde het bedrijf concurrenten uit te schakelen. DSM kan door haar omvang namelijk veel beter mindere tijden doorstaan. Allerlei kosten kunnen volgens het bedrijf gemakkelijk over het hele bedrijf - meer verkochte producten dan de meeste concurrenten - uitgesmeerd worden.

Dat DSM een langere adem heeft dan concurrenten bleek tijdens de vitamine-E malaise. Ceo Feike Sijbesma gaf toen aan dat de kleinere concurrenten een negatieve winst en kasstroom genereerden door de prijsdalingen. ‘De kleine Chinese producenten lijden verlies en de grote lijden substantieel verlies’ aldus Sijbesma. DSM maakte destijds zelf naar eigen zegge op zijn vitamine E product nog steeds winst.

Tijdens de jaarlijkse beleggersbijeenkomst (‘capital markets day’) in 2018 werd de aanwezigheid van schaalvoordelen bij DSM onderstreept door Christoph Goppelsroeder, hoofd van de Nutrition-divisie, door te zeggen ‘als we het hebben over wereldwijde producten, produceren we dat op slechts één plek en dat levert enorme schaalvoordelen op’.

DSM heeft op dit moment - door de joint venture met het Chinese Nenter - naar schatting meer dan 40 procent marktaandeel in vitamine E. Daarmee laat het concern BASF en de twee grotere Chinese producenten, ZMC en NHU, ruim achter zich. 

Buiten de aanwezigheid van schaalvoordelen lijkt de productie van bulkgoederen zoals vitamines echter niet een tak van sport waar het bedrijf zich echt kan onderscheiden. Het simpelweg produceren van dergelijke producten levert dan ook - los van schaalvoordelen - niet of nauwelijks concurrentievoordeel op.


De schaalvoordelen op bulkgoederen zijn voor DSM niet onderscheidend genoeg. De onderneming wil verder opschuiven in de keten, richting hoogwaardiger producten die een stuk winstgevender zijn.

In toenemende mate stapt DSM af van het maken van ‘gewone’ producten en richt het zich op het produceren van specialistische producten. Daarmee hoopt het bedrijf bijvoorbeeld haar vitamines in toenemende mate te verrijken tot een hoogwaardiger product.

Hierbij speelt volgens DSM de centrale vraag ‘’Hoe zorg je dat de klant het in precies de vorm krijgt die hij nodig heeft?’’. Het bedrijf probeert hiermee dichter op haar klanten te zitten, met als gevolg dat ze DSM eerder trouw blijven. In het jaarverslag onderschrijft DSM dan ook het belang van ‘customer intimacy’, oftewel intimiteit met de klanten.

DSM maakt deze verschuiving in de waardeketen door de nadruk steeds vaker te leggen op bijvoorbeeld de premix activiteiten - bepaalde combinaties van voedingsingrediënten als vitaminen en mineralen - het bedrijf is daarmee in staat hogere tarieven richting klanten te rekenen.

Binnen Human Nutrition (2 miljard euro omzet) komt 30 procent van omzet uit hoogwaardige voedingsingrediënten, waaronder premixen, voor klanten als Unilever, Nestle en Danone. Met bijvoorbeeld de door DSM als 'complexe kindervoedingformules' betitelde producten speelt het in op de speciale behoeftes van diverse fabrikanten van babyvoeding.

Naast premixen voor mensen worden bij Animal Nutrition (2,7 miljard euro omzet) ook premixen gemaakt voor dieren - goed voor 50 procent van de omzet van dit subsegment. Voor voedingsreus Cargill waren de hoge marges op dierlijke premixen in het verleden dan ook de reden om sectorgenoot Provimi over te nemen.

Analisten vroegen zich tijdens de jaarlijkse beleggersbijeenkomst in juni vorig jaar dan ook af waarom concurrenten, zoals bijvoorbeeld BASF, niet vergelijkbare premix-activiteiten (binnen het dierensegment) ondernemen.

In reactie zei Goppelsroeder onder andere ‘het is mooi als je actief bent in premix. Je mixt naar wens van de klant of op basis van een voorstel naar een klant. Maar als je ook nog (red. zoals DSM) innovatieve nieuwe ingrediënten kan toevoegen, dan speel je een totaal ander spel en dat is wat klanten willen. De combinatie van beiden is dan ook bijzonder succesvol’.

De nauwere banden met klanten die binnen de premix-activiteiten ontstaan kunnen ervoor zorgen dat minder snel wordt overgestapt naar andere producenten – zeker wanneer productinnovaties - in feite het outsourcen van R&D - van consumentengoederenbedrijven steeds vaker eigenlijk voortkomen uit samenwerkingen met partijen als DSM.

Hieraan voegde Goppelsroeder toe dat DSM inmiddels 47 van deze premix-fabrieken heeft binnen Animal Nutrition. Het bouwen van deze fabrieken is kapitaal- en tijdintensief, zodoende houdt deze toetredingsdrempel ook nieuwe premix concurrenten buiten de deur – zo heeft bijvoorbeeld BASF nog geen enkele premix fabriek.

Overzichtspagina DSM


Naast vitamines maakt DSM ook enzymen - voor bakkerijen, bierbrouwers en zuivelproducenten - en vetzuren, denk aan bijvoorbeeld omega 3 uit algen. Voor enkele van deze vitamines, enzymen en vetzuren geldt dat DSM zogeheten patenten heeft.

Zo maakt DSM bijvoorbeeld nieuwe enzymen voor bakkerij-industrie. “Alles wat je bakt creëert acrylamide en dat is kankerverwekkend. Dat wil je niet in je bakproducten hebben. Wij hebben een enzym dat dit afbreekt.” aldus DSM-topman Feike Sijbesma. DSM heeft dan ook een patent op dit enzym genaamd PreventASe – dat tot wel 90 procent van de schadelijke acrylamide afbreekt.

Een ander gepatenteerd enzym - Clarex - wordt weer gebruikt om op een andere manier bier te brouwen. Bier hoeft dan namelijk niet langer gekoeld te worden om het helder te maken, en dat zorgt ervoor dat de brouwer minder energie verbruikt.

Maar dat ook de enzymen van DSM soms last hebben van kopiërende concurrentie bleek al meermaals in het verleden. Neem bijvoorbeeld het product Maxilact. DSM klaagde in 2017 dat het Deense biotechbedrijf Novozymes en het Amerikaanse distributiebedrijf Univar hun lactose-patent overtraden, met als gevolg dat destijds de verkoopprijzen van zijn eigen lactasepreparaten 'aan prijserosie onderhevig waren'.

Het is dus belangrijk dat de patenten daadwerkelijk uniek zijn. Dat niet ieder patent even uniek is bleek uit het feit dat DSM in deze zaak het onderspit moest delven. Volgens de uitspraak van de rechter had Novozymes namelijk geen inbreuk gepleegd op DSM's patentrecht.

DSM meldde in reactie 'Dit vonnis leidt niet tot een verandering van de concurrentiepositie in de markt'. 'Die markt is al heel erg concurrerend.' Het bedrijf had inmiddels nieuw lactaseproduct op de markt gebracht, Maxilact Smart, waarvan het intellectueel eigendom naar eigen zegge goed beschermd is.

Het lijkt erop dat DSM tot op zekere hoogte binnen Nutrition kan profiteren van patenten, al zit de concurrentie niet stil en moet de waarde van een patent altijd nog blijken.

Patenten ook in Materials
De krachtpatser in de Materials portefeuille van DSM is ongetwijfeld de met patenten beschermde kunstvezel Dyneema (al bedraagt de omzet nog slechts 344 miljoen euro). De Dyneema-vezels worden bijvoorbeeld gebruikt in kogelwerende kleding, helmen en platen van politievoertuigen.

Volgens DSM zijn de beschermende Dyneema-producten 30 procent lichter dan traditionele producten, terwijl zij dezelfde bescherming bieden tegen kogels. Een in Nederland bekende klant is ongetwijfeld voormalig beursfonds Ten Cate.

In de afgelopen 10 jaar heeft DSM naar eigenzeggen ‘belangrijke’ investeringen gedaan in de zogeheten Dyneema-technologie Dyneema Force Multiplier Technology. Daarnaast wordt de Dyneema-vezel ook gebruikt voor kabels, onder meer in de scheepvaart en bij olieplatforms. Ze zijn lichter dan stalen kabels en vijftien keer zo sterk.

In rechtszaken rondom Dyneema, aangespannen door concurrent Honeywell - dat zelf actief is met de van DSM gelicenseerde Spectra-vezel, één van diens eerdere vezeltechnologieën - won DSM tot dusver meermaals.

Met steeds meer hoogwaardige en winstgevendere producten zoals de Dyneema-vezel, maar ook hittebestendige polymidevezel, coatings voor zonnepanelen, en nieuwe, licht kunststoffen voor de elektronica- en auto-industrie – gaat de Materials portefeuille van DSM steeds meer de goede kant op.

Risico’s

1.) Het belangrijkste risico dat DSM benoemt in de risicoparagraaf van het jaarverslag is dat van de productportefeuille. De ‘kwaliteit en relevantie’ van de productportefeuille zorgt voor de bovengemiddelde hoge groei van DSM, aldus het bedrijf. Om dit ook in de toekomst vol te houden moet DSM blijven investeren in oplossingen en innovaties voor haar klanten. Alleen op deze manier kan DSM de innige klantrelaties bewaken, waardoor deze klanten loyaal blijven aan het bedrijf.

2.) Omdat een deel van het succes van DSM afhangt van haar patenten is het ook belangrijk dat deze permanent beschermd worden. DSM voerde over diverse patenten al rechtszaken; van vitamines en enzymen tot de Dyneema-technologie. Enkele voorbeelden zijn de rechtszaken tegen Anhui Tiger over vitamine H, tegen Novozymes en Univar over lactasepreparaat Maxilact en tegen Honeywell over kunstvezel Dyneema. De uitkomst van dergelijke rechtszaken is altijd omgeven door onzekerheden en kosten onnodig veel tijd en geld.

3.) Ondanks de verdere verschuiving naar hoogwaardige producten blijft de Materials portefeuille kwetsbaar voor conjuncturele veranderingen. Belangrijke eindmarkten van DSM zoals de auto-industrie, bouw en elektronica blijven bovengemiddeld kwetsbaar. Dat is goed te zien aan het grillige verloop van de autonome groei in het verleden, en dan in het bijzonder het prijs/mix effect. Ook medio 2019 resulteerde een terugval in Azië in forse krimpcijfers bij het onderdeel Materials.

4.) Met de omvangrijke oorlogskas (tot meer dan 5 miljard euro) ligt er een risico in toekomstige fusies en overnames (M&A). DSM heeft aangegeven overnames vooral te willen doen in de voedingtak Nutrition. In het verleden betaalde DSM voor overnamekandidaten in dit segment ruwweg 7 à 9 keer het bruto bedrijfsresultaat (ebitda). Met de gestegen waarderingen zal het een stuk lastiger worden om geschikte overnamekandidaten te vinden en bestaat het risico op het betalen van te hoge premies.

Overzicht van alle barometers