Thematische ETF’s liften mee op hypes. Het recept is bekend: plak een aantrekkelijk verhaal op een mandje aandelen en verkoop het als ‘er vroeg bij zijn’. Soms werkt dat ook. Bij niches als goud, zeldzame metalen of groene energie kan een thematische ETF echt iets toevoegen, omdat zulke markten nog beperkt vertegenwoordigd zijn in brede indices en een ander risicoprofiel hebben. Bij kunstmatige intelligentie ligt dat anders. AI is geen niche meer, maar een kernonderdeel van de beurs. De grootste AI-bedrijven behoren al jaren tot de zwaargewichten van wereld- en VS-indices. De vraag is dan niet of AI-ETF’s beleggen in AI mogelijk maken, maar of ze boven op een bestaande indexportefeuille nog extra spreiding of rendement bieden. De VEB zocht dat uit aan de hand van een analyse van vier veelverhandelde AI-trackers.

Vier ETF’s 
Het gaat om producten van Xtrackers, Amundi, L&G en Global X. Wie de portefeuilles openslaat, ziet snel een vast patroon. Bovenaan staan vooral dezelfde megacaps die in brede indices al zwaar wegen. Alphabet duikt telkens op, net als Nvidia. De top-10 van deze AI-ETF’s lijkt daardoor meer op een extra schep tech boven op de S&P 500 dan op een nieuwe markt die je anders mist. Dit is geen ontdekkingstocht, maar herverdeling van bekende namen.De verschillen tussen fondsen zitten vooral in de smaak. Het ene fonds legt meer nadruk op software en dataplatforms. Het andere stuurt richting halfgeleiders of industriële automatisering, zoals robotica en fabrieksapparatuur.

Maar ook binnen die subthema’s bepaalt een kleine groep grote namen de toon. Het resultaat is zelden een nieuw beleggingsuniversum. Meestal gaat het om een andere weging van aandelen die veel beleggers via hun kerntracker al in portefeuille hebben.

AI is de markt
Je kunt dit nog afdoen als een verhaal over top-10’s en bekende namen. Maar de cijfers zijn onverbiddelijk. Over 2022 tot 2025 ligt de correlatie van alle vier de AI-ETF’s met de S&P 500 rond de 0,85. Dit zijn dus vooral indexmeebewegers. Ze gaan grofweg dezelfde kant op als de brede markt.

Voor beleggers met al een wereld- of VS-tracker voegt zo’n fonds weinig spreiding toe. Je koopt vooral extra gewicht in hetzelfde technologieprofiel dat al in de index zit. Dat kan een bewuste keuze zijn. Noem het alleen geen diversificatie.

AI-ETF’s kennen de hoogste correlatie met de index

Bron: Bloomberg. AI is het gemiddelde van de vier in dit artikel genoemde waarden. Overige cijfers zijn gemiddelden van enkele op veelverhandelde ETF’s.

Bij andere thema-ETF’s ligt dat anders. Daar is de samenhang met de brede markt lager, bijvoorbeeld bij goud, zeldzame metalen en groene energie. Zulke fondsen reageren sterker op zaken als grondstofprijzen, aanbod uit mijnen en subsidies of vergunningen, en minder op de algemene beursrichting. Dat maakt ze bruikbaar voor spreiding, omdat ze niet tegelijk meebewegen met de rest van de portefeuille.

Dat AI zo sterk meeloopt met de index is logisch. De portefeuilles bestaan grotendeels uit dezelfde grote techbedrijven die ook de index domineren. En omdat die index de afgelopen jaren steeds tech-zwaarder is geworden, groeit de overlap vanzelf. JP Morgan becijfert dat AI‑gerelateerde aandelen inmiddels zelfs circa 45 procent van de S&P 500 vertegenwoordigen.

Dit zie je terug in de rendementsgrafiek, waarin de vier AI-fondsen sinds januari 2022 zijn afgezet tegen de S&P 500. Twee fondsen doen het beter, twee slechter. Per saldo kom je dicht bij de index uit.

Koersontwikkeling AI‑ETF’s volgt de brede trend

Bron: Bloomberg.

Wat kost deze herverpakking?
Plat gezegd verandert het AI-label weinig aan het rendement- en risicoprofiel, maar vaak wel aan de kosten. AI- en robotics-ETF’s rekenen doorgaans tussen de 0,35 procent en 0,50 procent aan lopende kosten per jaar.

Wie even zoekt, vindt een S&P 500-tracker die een factor tien goedkoper is. Neem de SPDR S&P 500 UCITS ETF met een kostenratio van 0,03 procent.

En dan wordt het simpel. Als de portefeuille sterk overlapt met megacaps die je via een wereld- of S&P-tracker toch al bezit, en als het koersverloop bovendien nauw samenhangt met diezelfde brede markt, dan is die premie lastig te verdedigen. Je koopt grotendeels hetzelfde risicoprofiel. Je betaalt er alleen meer voor.

De conclusie is dus niet dat beleggen in AI onverstandig is, maar dat een aparte AI-ETF daarvoor meestal weinig toevoegt.


Vier AI/robotics‑ETF’s naast elkaar: wat koop je eigenlijk?