Had ik op deze plek niet zo lang geleden de vraag gesteld wat waarschijnlijker zou zijn – dat de Verenigde Staten zouden overwegen een bondgenoot aan te vallen of dat de Amerikaanse regering de voorzitter van de centrale bank zou dreigen met strafrechtelijke vervolging – dan had u waarschijnlijk gedacht dat beide even ongelooflijk zijn. En toch: onlangs meldde president Donald Trump dat het Amerikaanse openbaar ministerie Jerome Powell, voorzitter van de Fed, heeft gedagvaard. 

De reden voor de dagvaarding is dat Powell in het Amerikaanse parlement gelogen zou hebben over de kosten van de restauratie en verbouwing van een Fed-gebouw. Die kosten vielen hoger uit dan geraamd. Het OM dreigt met strafrechtelijk onderzoek naar de gang van zaken. Powell op zijn beurt deed iets wat we nog nooit eerder hebben gezien: hij beet van zich af via een video. Daarin reageerde hij op harde toon: de diplomatie die hem kenmerkt, was nergens te vinden. “Dit gaat niet over verbouwingskosten, maar hoe we monetair beleid voeren”, aldus de Fed-voorman. 

Ongehoord
Beleggers dachten bij het horen van het nieuws ongetwijfeld meteen aan de impact op de beurzen. Centrale banken zijn zeer belangrijk voor beleggers. Het is niet voor niets dat ze elke zucht van centrale bankiers ontleden, op zoek naar hints over het toekomstige beleid van instellingen als de Fed. Zo’n openlijke aanval op een westerse centrale bank vanuit de eigen overheid hebben we nog nooit meegemaakt. Sterker nog, er zijn opkomende en ontwikkelingslanden – waar de centrale banken vaker onder vuur van politici liggen – waar we zoiets nooit eerder hebben gezien. 

De echte reden voor de dagvaarding aan het adres van Powell is dat de Fed de rente niet zo snel en fors verlaagt als dat Trump wil. Daarnaast is het een duidelijke boodschap aan de volgende voorzitter van de Fed, die dit voorjaar moet aantreden: doet hij niet wat de Amerikaanse president wil, dan gaat hij wat meemaken!

Nu ben ik de eerste die zegt dat de Fed eerder slecht dan goed bezig is, zowel de laatste jaren als sinds de oprichting. Niettemin is een onafhankelijke centrale bank een must als je de inflatie laag wilt houden en de economische fundamenten sterk. Een centrale bank die beschermd is tegen politieke invloed, voert doorgaans een geloofwaardiger beleid, kan impopulaire beslissingen nemen en is beter in staat geldontwaarding laag te houden. Dat blijkt als we naar de monetaire geschiedenis kijken. Zo’n openlijke aanval op de centrale bank kan zorgen voor het verlies van vertrouwen van de markten in zowel de centrale bank als in de munt en andere activa van het land in kwestie.

Kortom, het was begrijpelijk dat beleggers en economen zich afvroegen wat de impact zou zijn op de beurzen. Die gingen open en… de schade bleek reuze mee te vallen. Je zou zelfs kunnen stellen dat daar niet eens sprake van was. Neem de Amerikaanse dollar. De Fed is de hoeder van de munt, dus het was te verwachten dat de dollar minder waard zou worden. Dat is niet gebeurd. De dollar trok zelfs licht aan. Aandelenkoersen bleven hoog en de kapitaalmarktrentes daalden.

Steun  
Een belangrijke reden hiervoor – zo niet de belangrijkste – is dat veel Republikeinse senatoren en afgevaardigden voor Powell en de Fed in de bres sprongen. Zelfs de parlementariërs die afgelopen jaar forse kritiek op Powell en de bank hadden, namen het nu voor hen op. Ook centrale bankiers uit de hele wereld, voormalige Amerikaanse ministers van Financiën, economische adviseurs van voormalige presidenten van beide partijen en alle levende ex-voorzitters van de Fed gingen achter Powell en de Fed – en dus tegenover Trump – staan. In een gezamenlijke verklaring schreven ze onder meer dat ‘dit is hoe monetair beleid in opkomende landen, met zwakke instituties, wordt gemaakt, met negatieve gevolgen voor inflatie en de economie’. Zelfs de zittende minister van Financiën zette zijn vraagtekens bij de aanval. 

Republikeinse senatoren gaven aan geen enkele voordracht voor nieuwe bestuursleden van de Fed in stemming te brengen zolang deze hetze tegen Powell en de Fed loopt. Dit brengt ons bij een interessant mogelijk gevolg. Eind mei loopt de termijn van Powell als voorzitter af. Zijn benoeming als bestuurslid van de bank loopt nog een tijdje door. Tot voor kort werd algemeen aangenomen dat hij, als hij zijn voorzittershamer overhandigt aan iemand anders, de Fed volledig zal verlaten. Door de recente ontwikkelingen is de kans toegenomen dat hij gewoon zal blijven zitten als bestuurslid, om Trump geen mogelijkheid te geven iemand in zijn plaats te benoemen en zo zijn greep op de bank te verstevigen. En: het kan zelfs zomaar zo zijn dat Powell aanblijft als voorzitter. De Amerikaanse president draagt de nieuwe voorzitter voor en de senaat moet die goedkeuren. Als de senaat inderdaad weigert hierover te stemmen, dreigt de Fed na eind mei geen voorzitter te hebben. In dat geval zouden de zittende bestuursleden zelf een van hen als voorzitter kunnen aanwijzen. Grote kans dat dat opnieuw Powell zou zijn. 

De markten
Het ziet er momenteel naar uit dat Trump zich heeft vergaloppeerd met de aanval op de Fed. De president zegt overigens niets van de dagvaarding geweten te hebben, wat velen niet geloofwaardig vinden.

Terug naar de markten. Daar trok de dollar iets aan, daalden de rentes en de aandelenkoersen bleven hoog staan. Wat zegt dat? Er zijn meerdere mogelijkheden: de eerste is dat de schade van de aanvallen op de Fed al in de wisselkoers van de dollar verwerkt zit. De tweede is dat de markt naïef is en niet doorheeft wat er op het spel staat als de centrale bank niet onafhankelijk zou opereren. De derde mogelijkheid is dat de markt niet naïef is, maar het volste vertrouwen heeft in de checks and balances van het Amerikaanse politieke systeem. Ofwel: het lukt het Witte Huis niet de Fed in zijn greep te krijgen, mede door de opstelling van de Republikeinen in het parlement. 

Deze econoom en belegger hoopt dat de reactie die we gezien hebben, een mix van de eerste en derde genoemde mogelijkheid is.