Wat is de VIX?
De VIX is de graadmeter voor verwachte beweging van de beurs. Staat de VIX laag, dan houden partijen rekening met weinig turbulentie. Als deze “angstbarometer” juist hoog staat, dan wijst dat op verhoogde nervositeit.  

De Amerikaanse derivatenbeurs CBOE berekent de VIX op basis van de optieprijzen op de S&P 500-index. Omdat er ook termijncontracten op de VIX worden verhandeld, is er vrijwel 24 uur per dag handel in de stand van de VIX.

Hoe reageerde de VIX op de aanval?
De spanningen in het Midden-Oosten liepen al weken op. Het was dus geen totale verrassing: de militaire opbouw werd breed uitgemeten in de media. 

Half januari schommelde de VIX nog tussen 12 en 15 punten. In de aanloop naar de aanval van 28 februari steeg de index naar 19. Dat ligt boven het langjarig gemiddelde, maar wijst nog niet op paniek. De markt hield rekening met een diplomatieke oplossing.

Na het weekend van de aanval schoten de gas‑ en olieprijzen omhoog en liep ook de VIX op tot bijna 35 punten. Nadat president Trump verklaarde dat het conflict snel voorbij zou zijn, zakte de index ogenblikkelijk terug naar rond de 24.  

Intussen kunnen hogere energieprijzen ook economische gevolgen hebben. Duurdere energie raakt uiteindelijk de Amerikaanse consument, kan de inflatie aanjagen en druk zetten op het rentebeleid van de Amerikaanse centrale bank. Daarmee kan de door Trump gewenste renteverlaging verder uit het zicht raken. 

VIX liep op, maar ging niet door het dak

Bron: Bloomberg

Paniek in perspectief
Het is goed om de hoogte van de angstbarometer te vergelijken met andere gebeurtenissen. Zo is de angst die er heerst rondom het conflict in het Midden-Oosten in een beter perspectief te zien. Tegelijkertijd is elke situatie weer anders, en kunnen er andere zorgen op de achtergrond meespelen.

Bron: Bloomberg

De piek van de VIX op 5 augustus 2024 zal niet elke belegger zich helder voor de geest kunnen halen. De Japanse Nikkei-index sloot die dag 12 procent lager, in Europa daalden de koersen met circa 3 procent. De scherpe beursdaling werd veroorzaakt door een mix van tegenvallende economische cijfers en onrust op de valutamarkten. De recente piek van 35 wijst op nervositeit in de markt, maar nog niet op systeemstress, zoals in 2008 of 2020. 

Wat kunnen beleggers met de VIX?
Voor particuliere beleggers is de VIX vooral een signaalindicator. De index laat zien hoeveel onzekerheid de markt inprijst. Een belegger die zelf ongerust is, terwijl de VIX onder de 15 staat? Dan interpreteert de markt de situatie als relatief rustig.

Beleggen in de VIX?
Het idee om te beleggen in de VIX klinkt aantrekkelijk. Als de VIX laag staat, ligt speculeren op een toekomstige stijging voor de hand. Vroeg of laat ontstaat er wel een keer paniek op de beurs. In de praktijk is dat lastiger. De VIX is een graadmeter en geen instrument waar rechtstreeks in belegd kan worden.

Indirect kan dat wel via producten zoals VIX‑ETF’s. Die volgen de VIX met behulp van futures op de index, maar die zijn vooral bedoeld voor kortetermijnhandel en ongeschikt voor langetermijnbeleggers. Omdat deze termijncontracten een beperkte looptijd hebben en dus steeds aflopen, moeten ETF’s structureel doorrollen naar nieuwe termijncontracten met een langere looptijd. Dat kost meestal premie en zorgt voor structureel waardeverlies. Zo verloor de Amundi VIX‑ETF in vijf jaar tijd ongeveer 85 procent van zijn waarde.

Inzetten op een daling van de VIX heeft geheel eigen risico’s. Bij een plotselinge escalatie schiet de volatiliteit omhoog en lopen de verliezen snel op. Bovendien zijn inverse VIX‑ETF’s in Europa niet meer beschikbaar.

Opties op de VIX
Naast futures bestaan er ook opties op de VIX zelf, verhandeld op de Amerikaanse optiebeurzen. Anders dan bij aandelenopties is de prijs niet gekoppeld aan de huidige stand van de VIX, maar aan de VIX-future van de betreffende expiratiemaand.

Dat maakt een groot verschil. Stel dat de VIX vandaag omhoogschiet naar 35 door een geopolitieke schok. Een VIX-future die over drie weken afloopt, noteert misschien slechts 25, omdat de markt verwacht dat de paniek dan alweer is gezakt. Een call-optie op de VIX reageert dus veel gematigder op de piek dan menigeen zou verwachten.

VIX-opties zijn ingewikkelde instrumenten waarvan de prijsvorming afwijkt van wat u gewend bent bij aandelenopties. Voor de meeste beleggers geldt daarom een eenvoudige regel: gebruik de VIX als barometer, niet als belegging.