Mark van Baal is terug van nooit echt weggeweest. Elf jaar geleden richtte hij aandeelhouderscollectief Follow This op om energieconcerns te bewegen richting verduurzaming. Inmiddels is hij met veertien medewerkers en gesteund door vierduizend aandeelhouders een bekende stem op de aandeelhoudersvergaderingen van Europese en Amerikaanse olie- en gasconcerns. Vanaf 2016 diende hij jaarlijks resoluties in bij onder meer Shell, BP, ExxonMobil en Total om hen te helpen herinneren aan de klimaatdoelstellingen van Parijs die gericht zijn op een CO2-neutrale wereld in 2050. Daarvoor moet de uitstoot van broeikasgassen drastisch worden teruggedrongen. Productie en gebruik van olie en gas zijn goed voor meer dan de helft van de wereldwijde uitstoot van CO2.  

De steun voor Follow This groeide gestaag. Ook al omdat werktuigbouwkundig ingenieur en journalist Van Baal (57) een begenadigd vertolker blijkt van zijn boodschap in nationale en internationale media. “We hebben acht jaar lang resoluties ingediend bij energiebedrijven waarin we vroegen om hun CO2-reductiedoelen. Daar zijn we succesvol in geweest. Zo succesvol dat we zelfs voor de rechter zijn gesleept.” Dat gebeurde in 2024, toen ExxonMobil Van Baal en medestanders voor de Amerikaanse rechter daagde om een nieuw stemvoorstel tegen te houden.  

Revolutionair
De affaire markeerde voor Van Baal een moment van herbezinning. In 2025 sloeg hij de aandeelhoudersvergaderingen over, ook al omdat de steun voor de acties van Follow This niet meer toenam. En juist groeiende steun onder aandeelhouders was de motor achter de methode Follow This. Van Baal: “Steeds als onze voorstellen meer aanhang onder aandeelhouders kregen dan een jaar eerder, kwamen energieconcerns in beweging. Shell heeft in 2017 een grote stap voorwaarts gedaan nadat ze zagen dat de steun voor onze resolutie gestegen was van 3 naar 6 procent. Ze hebben toen doelstellingen geformuleerd voor al hun eigen uitstoot en de uitstoot door gebruikers van hun producten. Dat was revolutionair en onze grootste overwinning. Tot die tijd vond Shell het onredelijk als we ook vroegen om doelstellingen voor uitstoot van hun producten zoals olie, gas en chemicaliën.  

‘Wij zijn niet verantwoordelijk voor de uitstoot van onze klanten’ was de mantra. Uiteindelijk hebben ze toch een doelstelling geformuleerd voor 2050 en dachten ze dat ze van ons af waren.”

Niet dus. Follow This, gefinancierd door leden en giften van sympathisanten, bleef voorstellen lanceren en kreeg daarvoor steeds meer handen op elkaar. In coronajaar 2021 stemden houders van zo’n 30 procent van de aandelen Shell mee met het groene initiatief, waarna de steun terugviel tot een procent of 20. Nog steeds aanzienlijk, maar het momentum was gebroken. Van Baal kijkt nog steeds in verwondering terug op die ontwikkeling. “Bij groeiende steun voor onze resolutie – ook al was het maar een paar procent – kwamen ondernemingen in actie. Maar toen we stelselmatig 20 procent achter ons hadden, gebeurde er weinig.”  

Waarom nam de steun voor Follow This niet meer toe?  
“Dat heeft zeker te maken met de oorlog in Oekraïne en de enorme winsten bij olie- en gasbedrijven. Daarbij vinden veel grote beleggers het moeilijk om de discussie in het openbaar te voeren. Meestemmen is al een grote stap. Een significant aantal beleggers zegt onze plannen te steunen en beweert Shell ook echt aan te spreken op de noodzaak tot verandering. Maar het is een te grote stap om dat in het openbaar te belijden en daarom stemmen ze tegen onze voorstellen. Ze willen met Shell in gesprek blijven. En dan is er misschien nog een 20 procent van de aandeelhouders die geloven dat olie en gas nog heel lange tijd veel geld zullen opleveren.”  

Er zijn grote beleggers die hun belangen in olie en gas van de hand hebben gedaan. Hoe sta je daar tegenover?  
“Dat klinkt heel mooi, maar er zit geen theory of change achter. Als je verandering wil, moet je eigenaar zijn. Als je je belangen verkoopt, gaan ze over in de handen van nog minder verantwoordelijke beleggers die helemaal niks willen. Neem de tabaksindustrie. Daar zitten de meeste fatsoenlijke pensioenfondsen niet meer in en toch bestaan ze nog steeds en zijn ze duivelser dan ooit, verkopen ze vapes met aardbeiensmaak.  

Er zijn institutionele beleggers die willen praten met bedrijven, als dat niet helpt gaan ze meestemmen met voorstellen die het bestuur niet wil. En als dat ook niet werkt verkopen ze hun belang. Waarom zou een oliebedrijf in beweging komen, als hun grootste beleggers alleen maar praten en uiteindelijk de benen nemen?”  

Ook buiten de aandeelhoudersvergaderingen om was je in gesprek met ondernemingen. Hoe verloopt zo’n gesprek?  
“Vriendelijk, maar wel met een passief-agressieve ondertoon. Ik hoop dan een zaadje te planten. Dat het olietijdperk ten einde komt, dat er in schone energie geld te verdienen valt en dat diversificatie noodzakelijk is. Het enige doel van het bedrijf is om ons te stoppen. De vaste troefkaart is dat een goede dialoog begint bij een goede relatie en tegenspraak is niet goed voor de relatie.”  

Na de radiostilte van vorig jaar is Follow This dit jaar terug in de aandeelhoudersvergadering. In Europa althans, want onder het regime Trump is in de VS weinig eer te behalen voor aandeelhouders, mede door inperking van zeggenschap van aandeelhouders. Van Baal heeft zijn aanpak veranderd. “We riepen afgelopen jaren op om doelen te formuleren die in lijn zijn met de klimaatafspraken van Parijs. Nu vragen we alleen maar om transparantie. Leg uit hoe je aandeelhouderswaarde gaat creëren in scenario’s waarin de vraag naar olie en gas afneemt. Dat zou iedere aandeelhouder moeten willen weten.”  

Onder beleggers valt twijfel te bespeuren over de haalbaarheid van huidige klimaatdoelstellingen. ‘Zo’n 80 procent van de wereldwijde energievoorziening is fossiel. We kunnen niet zonder en nog lang niet.’ Dat moeten voor jou geen onbekende geluiden zijn.  
“Daar ben ik niet doof voor. Toch is de situatie overzichtelijk. Als je iets wil veranderen, is de eerste vraag of het technisch mogelijk is. Daar is geen enkele twijfel over. We hebben zon wind, water, aardwarmte en opslagcapaciteit van batterijen. De zon levert in een uur meer energie dan wereldwijd in een jaar wordt gebruikt. We hebben de technologie om die om te zetten in schone energie, ook al zal daarvoor nog veel moeten gebeuren, zeker in infrastructuur.”  

Maar kan dat ook rendabel?  
“Als ingenieur kijk je eerst of iets technisch kan. Daarna is het zoeken naar businessmodellen die daarbij horen. De olie-industrie is olie uit de bodem halen, raffineren en verkopen. Dat is een overzichtelijk model, ook al is het technisch superingewikkeld. Bij schone energie hebben we te maken met technisch veel minder complexe oplossingen, die ook nog efficiënter zijn. Vraag is alleen: hoe ga je daar geld mee verdienen? De enige manier om daarachter te komen is meedoen en het proberen.”  

Shell en andere energieconcerns deden en doen pogingen. Vooralsnog zonder overtuigend succes. Beleggers zien liever geen experimenten op hun kosten.  
“Shell heeft geïnvesteerd in duurzaam, maar dan heb je het over een procent of tien van de totale investeringen, de rest gaat naar fossiel. Dan kun je niet zeggen dat je in transitie bent. En als initiatieven na een aantal jaren niet rendabel genoeg zijn, gaat de stekker eruit. In olie en gas worden er miljarden tegenaan gesmeten en is de horizon veel langer. Blijven proberen is de enige optie. In het beste geval heb je een nieuw businessmodel, in het slechtste heb je een dure les geleerd.”  

Shell zet zwaar in op gas en ziet het als een transitiebrandstof, minder CO2-intensief dan olie. Dat is toch een stap?  
“Aardgas zie ik als de light-sigaret van de olie-industrie. We moeten naar nul netto-uitstoot, dus dan is een kleine stap niet genoeg. Daarbij komt dat gas niet veel soelaas biedt als je naar het totale plaatje kijkt. Kolen lekken niet in de atmosfeer, gas wel en dan gaat het om broeikasgassen die veel erger zijn dan CO2. Met aardgas creëer je een nieuwe lock-in. Vanuit bronnen wordt dan weer een hele infrastructuur opgezet die dertig jaar moet draaien. Tegelijk moeten we in uitstoot halveren in de komende tien jaar.”  

Shell is het populairste aandeel onder Nederlandse huishoudens. Hoe interpreteer je dat?  
“Het is een onderneming die aandeelhouders verwent met uitkeringen, zijn rol als baken in onzekere energietijden met verve speelt en uitstekend aan PR doet. Ik ben ook aandeelhouder Shell en ik maak me zorgen over de toekomstbestendigheid van het aandeel. De vraag naar olie en gas zal komende decennia drastisch dalen. Dat zegt ook het Internationaal Energie Agentschap. Shell moet duidelijker maken hoe ze dan geld gaan verdienen.”  

Neem je Shell eigenlijk iets kwalijk?  
“Ik begrijp de mensen daar wel. Als je dertig jaar iets heel goed doet, je hele carrière bouwt op olie en gas, dan is het lastig om radicaal anders te gaan denken. We kennen allemaal de voorbeelden van de gevestigde orde die failliet gaat in transities, het bekende Kodak-scenario. Dat bedrijf heeft de digitale fotografie uitgevonden maar ging dertig jaar later failliet aan diezelfde ontwikkeling, omdat ze weigerden te veranderen. Dat had zeer beperkte consequenties voor de wereld. Een dergelijke teloorgang kunnen we ons niet veroorloven als het om energieconcerns gaat, want dan gaan ze failliet in een wereld die drie tot vier graden warmer is. Ze moeten deel van de oplossing worden voor het klimaatprobleem. Er zit enorm veel intellect en ook de wil om te veranderen, maar alleen niet voldoende bij de top van het bedrijf. Daar ligt een belangrijke taak voor aandeelhouders.”