Accountants zeggen AI steeds vaker te gebruiken bij de jaarrekeningcontrole. Dat leidt volgens de eerste berichten tot minder handmatig werk en minder steekproeven, en geeft meer ruimte voor betere risicoanalyse en diepere data-analyse. Wat het concreet betekent voor hun werkzaamheden en de kwaliteit van de audit is nog niet helder.  

Beleggers willen weten hoe AI de controle daadwerkelijk verandert en of dat leidt tot scherpere inzichten in risico’s en de verslaggeving. De inzet van AI is daarom één van de punten die dit jaar centraal staat in de jaarlijkse accountantsbrief van de VEB, die is verstuurd aan accountantsorganisaties die verantwoordelijk zijn voor de boekencontroles van Nederlandse beursbedrijven.  

Lees de accountantsbrief 2026

Kleur geven over inzet AI
Beleggers roepen accountants op om in hun controleverklaring, te vinden achterin het jaarverslag, meer te vertellen over het gebruik van AI tijdens hun controle. Ook tijdens hun publieke optredens in aandeelhoudersvergaderingen (ava) kunnen ze meer kleur geven over hun werkwijze en bevindingen.  

De beroepsgroep zelf benadrukt vooralsnog de voordelen. In hun marketinguitingen stellen kantoren dat AI de controlekwaliteit verhoogt doordat routinematig werk wordt geautomatiseerd. Daardoor ontstaat meer ruimte voor het analyseren van data, het beter begrijpen van IT-systemen en fraudedetectie. De rol van accountants zal naar verwachting gaandeweg meer en meer verschuiven naar het beoordelen van datakwaliteit, systemen en AI-governance. De vraag is nu vooral hoe dat in de praktijk precies uitpakt en of die belofte kan worden waargemaakt.  

Beleggers verwachten in het komende ava-seizoen, dat komende week start met de jaarlijkse bijeenkomsten van onder meer Alfen, Ahold Delhaize en Aalberts, meer concrete uitleg. Zij willen horen hoe AI is toegepast bij de controle van het specifieke bedrijf, en of dat heeft geleid tot scherpere observaties over risico’s in de jaarrekening of de interne beheersing. 

Frauderisicoanalyse
De behoefte aan meer inzicht in de waarnemingen van accountants speelt ook bij frauderisico’s, een kernonderdeel van elke controle. De VEB dringt er bij de accountancy-sector al langer op aan om tijdens de boekencontrole diepgaand te controleren op frauderisico’s. Beleggers moeten kunnen vertrouwen op een kwalitatief hoogstaande controle door de accountant die bij uitstek fungeert als veiligheidsklep voor gebruikers van de jaarrekening.  

Incidenten zoals Imtech en Wirecard laten zien wat er mis kan gaan als accountants signalen missen of onvoldoende doorvragen. Het thema blijft uiterst actueel. Vorige week kreeg de voormalig controlerend accountant van vliegtuigbouwer Airbus van de Accountantskamer een schorsing van drie maanden opgelegd in een tuchtzaak die de Autoriteit Financiële Markten (AFM) tegen hem was gestart. De accountant keurde de jaarrekening 2019 van Airbus goed, maar de tuchtrechter oordeelt nu dat hij onvoldoende werkzaamheden had uitgevoerd op het frauderisico rond omkoping en corruptie. Dit terwijl Airbus enkele jaren daarvoor smeergeld had betaald aan tussenpersonen om opdrachten binnen te halen.  

Ook de communicatie van accountants over frauderisico’s en hun bevindingen blijft nog te beperkt. In hun controleverklaring, waar ook een speciale plaats is gereserveerd voor het onderwerp fraude, domineren vooral standaardteksten zonder bedrijfsspecifieke inzichten. Soms geven die passages zelfs een onjuist beeld van de uitgevoerde werkzaamheden, zo bleek begin vorig jaar uit onderzoek van de AFM.  

In de praktijk is het zo dat bijvoorbeeld de fraudeparagraaf van Heineken nauwelijks afwijkt van die van AkzoNobel of Philips. Ieder bedrijf heeft een eigen verhaal, maar toch houdt de accountant het bij boilerplate-teksten waarbij simpelweg passages uit de richtlijnen voor zijn controlewerk (controlestandaarden) worden herhaald. Aandeelhouders worden hier niets wijzer van. Als accountants relevant willen blijven voor beleggers en toegevoegde waarde willen bieden, zullen zij concreter moeten gaan rapporteren. Over AI, over frauderisico’s en over hun bevindingen.  

En verder  
Behalve voor AI en frauderisicoanalyse vraagt de VEB in de jaarlijkse accountantsbrief ook aandacht voor de rol van accountants bij de nieuwe verklaring over risicobeheersing die bedrijven dit jaar voor het eerst moeten afgeven, de Verklaring Omtrent Risicobeheersing (VOR). Ook wijst de VEB op de aanjagende rol die accountants kunnen hebben om bedrijven te bewegen tot een betere naleving van de regels voor goed ondernemingsbestuur.