In een nieuw advies aan de Hoge Raad wordt bepleit dat niet alle beleggers de te veel betaalde Box 3-belasting terug kunnen krijgen. Komt de Hoge Raad daarmee terug op eerdere uitspraken, wie treft het en wat kun je nu? Tijd voor enkele antwoorden.
Veel chagrijn, maar saai is het nooit rond de fiscale heffingen op sparen en beleggen. Rond de roemruchte Box 3-belasting is het de afgelopen jaren een kwestie geweest van nieuwe wetsvoorstellen, overgangswetten, hersteloperaties en tegenbewijsregelingen. Het is altijd weer een reis door de tijd: van heden naar toekomst en weer terug naar het verleden.
Recent kwam daar een nieuwe episode bij: een advies van advocaat-generaal Pauwels aan de Hoge Raad over oude Box 3-aanslagen.
Wat is er nu precies gebeurd?
De advocaat-generaal (AG) heeft advies uitgebracht aan de Hoge Raad over een specifieke groep belastingplichtigen, de zogenoemde ‘niet-bezwaarmakers’. Dat zijn beleggers en spaarders die in het verleden Box 3-belasting betaalden, maar destijds geen bezwaar maakten tegen hun belastingaanslag.
Het gaat dus niet om de inhoudelijke vraag of de oude Box 3-heffing oneerlijk was. Daarover heeft de Hoge Raad zich in het beroemde Kerstarrest van december 2021 al duidelijk uitgesproken. De oude heffing, gebaseerd op een fictieve samenstelling van vermogens over sparen en beleggen en daarnaast fictieve rendementen die veel hoger lagen dan het werkelijk behaalde rendement, was in strijd met het eigendomsrecht en het discriminatieverbod.
De nieuwe discussie draait om iets anders: moeten ook mensen die géén bezwaar maakten alsnog gecompenseerd worden?
Krijgt de overheid dan toch gelijk?
Nee. Het belangrijke punt is dat het oordeel uit het Kerstarrest volledig overeind blijft. De Hoge Raad heeft niet gezegd dat de Box 3-heffing ineens rechtmatig was. De kern van die uitspraak blijft dat veel beleggers jarenlang te veel belasting betaalden over rendementen die zij nooit hebben behaald.
Het nieuwe advies van de advocaat-generaal gaat uitsluitend over de procedurele kant van de zaak. Wie heeft nog recht op herstel?
Volgens de AG mag de overheid een grens trekken. Wie destijds geen of te laat bezwaar maakte, kan volgens hem buiten de compensatieregeling vallen.
Is dat niet wrang?
Zo zou je het kunnen stellen. Inhoudelijk hadden niet-bezwaarmakers exact hetzelfde probleem als de mensen die wel bezwaar maakten. Ook zij betaalden belasting over fictieve rendementen. Alleen waren zij vaak niet op de hoogte van de juridische discussie die toen speelde.
In de praktijk maakten vooral mensen bezwaar die fiscaal goed waren geïnformeerd of werden begeleid door een belastingadviseur. Veel particuliere beleggers vertrouwden simpelweg op de vooraf ingevulde aangifte van de Belastingdienst en hadden geen idee dat bezwaar maken verstandig kon zijn.
Toch zegt de advocaat-generaal nu dat het juridisch acceptabel is dat bezwaarmakers beter af zijn dan niet-bezwaarmakers.
Welke argumenten gebruikt de advocaat-generaal?
In het advies spelen drie argumenten een belangrijke rol: uitvoerbaarheid, rechtszekerheid en staatsfinanciën.
Volgens de AG zou volledige compensatie voor alle niet-bezwaarmakers de overheid miljarden kunnen kosten. Daarnaast zou de Belastingdienst miljoenen oude aanslagen opnieuw moeten beoordelen. Daarmee zouden oude belastingjaren mogelijk eindeloos open blijven staan.
Volgt de Hoge Raad dit advies automatisch?
Nee. In de praktijk volgt de Hoge Raad een advies van een advocaat-generaal vaak. In fiscale kringen gaan geluiden op dat het dit keer anders zal zijn, maar dat moet nog maar blijken. Voor nu is het nog geen definitieve uitspraak. Pas als de Hoge Raad arrest wijst, ontstaat duidelijkheid.
Wat betekent dit concreet voor beleggers?
Voor veel oude belastingjaren lijkt de deur naar compensatie voor niet-bezwaarmakers steeds verder dicht te gaan. Vooral 2018 was een negatief jaar voor beleggers terwijl de fiscus bij heffing heeft gedaan alsof iedereen ruim vijf procent rendement heeft behaald.
Maar voor recentere jaren zijn er nog wel degelijk mogelijkheden.
Met name voor belastingjaar 2022 is het belangrijk om alert te blijven. Wie in dat jaar een werkelijk rendement behaalde dat lager lag dan het fictieve rendement waarmee de Belastingdienst rekende, kan mogelijk gebruikmaken van de tegenbewijsregeling. Daarvoor heeft de Belastingdienst inmiddels een speciaal formulier beschikbaar gesteld.
Wacht niet af. Ga er niet vanuit dat de Belastingdienst automatisch contact opneemt als u recht heeft op herstel. Onderneem zelf actie, controleer uw aanslagen en dien waar nodig tijdig bezwaar of een verzoek tot tegenbewijs in.
Juist de discussie rond de niet-bezwaarmakers laat zien hoe belangrijk het is om fiscale termijnen serieus te nemen. De inhoudelijke strijd over Box 3 is misschien grotendeels beslecht, maar procedureel blijft het verschil tussen op tijd handelen en afwachten van grote betekenis.