TomTom boekte afgelopen kwartaal een operationele winst (EBIT) van zo’n 9 miljoen euro, hoger dan een jaar eerder. Dat viel op, want de omzet kromp juist met 8 procent tot 135 miljoen euro.

Een deel van de winstverbetering kwam door een kostenbesparingsprogramma. TomTom nam recent afscheid van zo’n 300 medewerkers. Maar er speelt nog iets. Sinds het eerste kwartaal van vorig jaar boekt het concern een groeiend deel van de ontwikkelingsuitgaven niet langer direct als kosten in de winst-en-verliesrekening. Het concern zet deze uitgaven als investering op de balans. In jargon heet dat kapitaliseren.

De bedragen zijn niet gering. Afgelopen kwartaal ging het om 9 miljoen euro. Waren die kosten wel direct door de winst-en-verliesrekening gelopen, dan was van de gerapporteerde operationele winst vrijwel niets overgebleven.

De timing roept vragen op. TomTom investeert al jaren in kaarten voor zelfrijdende auto’s, maar boekt de ontwikkelingskosten pas sinds kort als investering op de balans. Daardoor krijgt een oude belofte nu plots ook een directe bijdrage aan de gerapporteerde winst.

Sinds begin vorig jaar gaat het structureel om zo’n 8 miljoen tot 10 miljoen euro per kwartaal. Daardoor zijn de geactiveerde ontwikkelingskosten inmiddels opgelopen tot ruim 50 miljoen euro en kreeg ook de operationele winst ieder kwartaal een flinke impuls.

Zonder geactiveerde ontwikkelingskosten blijft van de winst weinig over

Bron: publicaties TomTom. Bedragen in miljoenen euro’s. De EBIT over het tweede kwartaal van 2025 is gecorrigeerd voor 25 miljoen euro aan eenmalige reorganisatiekosten in verband met het vertrek van 300 medewerkers.

De kaart is nog niet af
Het gaat om zogeheten Orbis Lane Model Maps, TomToms nieuwe generatie zeer gedetailleerde wegenkaarten. Deze kaarten leggen niet alleen wegen vast, maar ook afzonderlijke rijstroken, wegmarkeringen en verkeersregels. Autofabrikanten kunnen die informatie gebruiken voor geavanceerde rijhulpsystemen en uiteindelijk voor auto’s die zelfstandig een rit afleggen.

TomTom heeft al kaarten commercieel gelanceerd, maar de dekking en integratie zijn nog onvoldoende voor grootschalig gebruik. De rijstroken in Duitsland zijn inmiddels in kaart gebracht. Tegen het einde van dit jaar moet de dekking zijn uitgebreid naar de rest van Europa en Noord-Amerika. Tegelijkertijd is TomTom nog bezig de kaarten samen met autofabrikanten in hun rijsystemen te testen.

De eerste klant is in ieder geval al binnen: begin dit jaar werd er een overeenkomst gesloten met Volkswagen-dochter CARIAD. Een serieuze omzetbijdrage verwacht het concern echter pas vanaf 2028. Tot die tijd lopen de investeringen door, terwijl er nog geen afschrijvingskosten tegenover staan.

Onder IFRS begint TomTom pas af te schrijven zodra de kaarten technisch gereed en commercieel inzetbaar zijn. Volgens financieel directeur Taco Titulaer is dat tegen het einde van 2027 het geval. Bij het huidige investeringstempo kan de balanspost dan al zijn opgelopen tot ruim 100 miljoen euro.

Ter vergelijking: dat ligt niet ver onder de boekwaarde van het eigen vermogen van circa 150 miljoen euro.

Nog vóór de eerste afschrijving groeit Lane Model Maps richting 100 miljoen euro

Bron: publicaties TomTom voor de periode tot en met het tweede kwartaal van 2026. VEB-berekening voor de periode daarna, op basis van 8,5 miljoen euro aan gekapitaliseerde kosten per kwartaal, het gemiddelde sinds 2025.

De kosten komen later terug
Maar onder diezelfde boekhoudregels mag TomTom de ontwikkelingskosten alleen op de balans houden zolang aannemelijk is dat de kaarten technisch kunnen worden voltooid en voldoende toekomstige opbrengsten zullen genereren.

Vertraging, technische problemen of veranderende klantwensen kunnen daarom leiden tot een afboeking. Dat is geen theoretisch risico. Zo schreef TomTom vorig jaar nog enkele miljoenen euro’s af op geactiveerde contractkosten. Klanten kozen vaker voor andere softwaremodules, waardoor eerder gemaakte kosten voor bredere voertuigprogramma’s niet meer volledig konden worden terugverdiend. Eerder verdampte al zo’n 2 miljard euro aan goodwill en andere zachte activa uit de overname van kaartenmaker Tele Atlas uit 2007.

Kapitaliseren betekent bovendien niet dat de kosten verdwijnen. Zodra de kaarten beschikbaar zijn voor gebruik, schrijft TomTom de opgebouwde balanspost volgens de jaarrekening in vier tot zes jaar af.

Bij een boekwaarde van ongeveer 100 miljoen euro komt dat bij een afschrijvingstermijn van vijf jaar neer op circa 20 miljoen euro aan jaarlijkse afschrijvingen. Vanaf 2028 moet daar voldoende resultaat tegenover staan. En juist daar ontbreekt voorlopig het zicht op.

Economische waarde nog onduidelijk
TomTom wijst op commerciële belangstelling, waaronder het contract met Volkswagen. Maar hoeveel economische waarde de Lane Model Maps werkelijk hebben, is van buitenaf moeilijk te beoordelen. Het concern maakt niet bekend hoeveel omzet, marge of minimale afnameverplichtingen aan de overeenkomst zijn verbonden.

Beleggers zijn daardoor voorlopig sterk afhankelijk van de aannames van het bestuur. TomTom moet jaarlijks onderbouwen dat de verwachte kasstromen voldoende zijn om de groeiende boekwaarde terug te verdienen. PwC toetst of die aannames over contracten, voertuigvolumes, prijzen, marges en technische voortgang voldoende stevig zijn. Dat zegt echter nog niet dat de investering ook een aantrekkelijk rendement voor aandeelhouders oplevert.

De echte test volgt vanaf 2028. Dan moeten de Lane Model Maps genoeg omzet, marge en kasstroom opleveren om de afschrijvingen en de investering te rechtvaardigen. Tot die tijd krijgt de operationele winst hulp van de balans, terwijl het economische rendement nog grotendeels een belofte blijft.