TomTom ging in 2005 naar de beurs, precies op het hoogtepunt van de GPS-hausse. Slechts enkele jaren later maakten smartphones het losse navigatiekastje grotendeels overbodig. Sindsdien zoekt het bedrijf naar een nieuw verdienmodel: eerst via navigatiesystemen voor autofabrikanten, later via digitale kaarten en software.

De cijfers zijn hard. De omzet steeg rond 2007 richting de 2 miljard euro en ligt vandaag nog maar rond de 550 miljoen euro. Twintig jaar na de beursgang is de conclusie voor beleggers moeilijk te vermijden: een baanbrekend product is niet genoeg. Zonder duurzaam verdienmodel verdampt aandeelhouderswaarde.

Krimpverhaal
Wie de koers van TomTom er sinds de beursgang bij pakt, ziet geen fraai plaatje. Het concern kwam meer dan twee decennia geleden naar de beurs voor 17,50 euro per aandeel. Nu staat de koers op nauwelijks een derde van die waarde.

En dividend? Dat was er slechts eenmalig. In 2019 keerde TomTom 5,74 euro per aandeel uit, na het afstoten van bedrijfsonderdeel Telematics - de tak voor wagenparkbeheer met voertuigdata en tracking.

Beleggers die deze uitkering optellen bij de koers van vandaag komen, na ruim twintig jaar aandeelhouderschap, alsnog tot de conclusie dat circa de helft van hun inleg is verdampt.

Koers TomTom is na een korte IPO-opleving nooit meer hersteld

Bron: Bloomberg.

In de eerste beursjaren steeg het aandeel nog fors, volledig gedreven door de enorme populariteit van het navigatiekastje met zuignap. Daarna ging het snel mis.

In 2007 introduceerde Apple de iPhone met een gratis kaarten-app. Niet veel later werd Google Maps beschikbaar op praktisch alle Android-toestellen. Het gevolg: consumenten zagen steeds minder reden om honderden euro’s uit te geven aan een navigatiekastje, als hun telefoon hetzelfde kon.

Op het moment dat de navigatiemarkt begon te kantelen had TomTom net een mega gok genomen: de overname van kaartenmaker Tele Atlas voor circa 3 miljard euro. Nog geen jaar later volgde de rekening. In 2008 moest TomTom ruim 1 miljard euro afboeken op de deal. Een jaar later moest het bedrijf via een claimemissie zijn balans versterken. Inmiddels is vrijwel de volledige overnamesom van Tele Atlas afgeboekt.

Ondanks die snelle waarde implosie zei Goddijn destijds nog dat “TomTom voor Tele Atlas heeft betaald wat we moesten betalen.”

De razendsnelle verschuiving in marktmacht zien we terug in de omzet- en winstcijfers. De recordomzet van ruim 1,7 miljard euro in 2007 liep in hoog tempo terug naar circa 550 miljoen euro vandaag. En de winst? Die verdampte vrijwel volledig.

Het resultaat: een rendement op het geïnvesteerde kapitaal dat ruimschoots onder het rendement ligt dat vermogensverschaffers vereisen. In simpele taal: TomTom slaagt er al jarenlang niet in waarde voor aandeelhouders te creëren.

TomTom slaagt er maar niet in om waarde te creëren voor aandeelhouders

Bron: Bloomberg. Bedragen in miljoenen euro. ROIC = Rendement op geïnvesteerd kapitaal.

Weinig vertrouwen in nieuw model
Het einde van die periode lijkt ook nog niet in zicht. TomTom verkoopt nog altijd navigatiekastjes, maar het gros van de omzet komt inmiddels uit digitale kaarten en software.

Zo komt circa twee derde van de omzet van grote autobouwers. TomTom levert geïntegreerde navigatiesystemen aan bedrijven als Volkswagen, Renault en Stellantis. Maar de autosector is grillig en de marges zijn dun. Door de hevige concurrentiestrijd met Chinese spelers zoals BYD en Xpeng draaien Europese autobouwers elke euro om voordat die wordt uitgegeven.

Daarnaast blijven er twijfels over de groei van de softwaretak. TomTom schermt met grote klanten als Microsoft, Uber en Bolt, die gebruikmaken van de software en data. Maar per saldo schommelt de omzet van dit segment al meer dan vijf jaar rond de 160 miljoen euro.

De hamvraag is onvermijdelijk: hoe kan een relatief klein navigatiebedrijf uit Nederland concurreren met spelers als Google en Uber, die op enorme schaal data verzamelen en miljardenbudgetten hebben om hun diensten te ontwikkelen?

Het is dan ook niet vreemd dat TomTom er tot op heden niet in slaagt een vuist te maken, al belooft Goddijn al jarenlang verbetering. Tijdens de Capital Markets Day in 2022 sprak het bedrijf nog over een kasstroomrendement van 10 procent op de omzet. Bij de huidige omzet zou dat neerkomen op 50 tot 60 miljoen euro per jaar.

De praktijk bleek opnieuw weerbarstig: TomTom had de afgelopen jaren moeite om überhaupt break-even te draaien.

Zonder kasstromen en winst blijft de waardering van TomTom lastig. Toch heeft het concern nog altijd een beurswaarde van 635 miljoen euro – een premie van circa 370 miljoen euro op de kaspositie die zo’n 265 miljoen euro bedraagt.

Per saldo plakken beleggers daarmee een waardering op TomTom die onder de huidige jaaromzet ligt. Dat onderstreept het weggevloeide vertrouwen in de groeikansen van het bedrijf. Software- en databedrijven die wél duurzaam winstgevend zijn, worden op de beurs al snel gewaardeerd op 5 tot 10 keer de omzet.

Einde tijdperk
Het vertrek van Goddijn gaat samen met het vertrek van zijn echtgenote en medeoprichter Corinne Vigreux. Samen met Pieter Geelen en Peter-Frans Pauwels - beiden al meer dan tien jaar weg bij TomTom - richtten zij in 1991 het navigatiebedrijf op.

Daarnaast stapt ook Alain De Taeye op. Hij was een van de grondleggers van kaartenmaker Tele Atlas en trad na de overname door TomTom toe tot het uitvoerende bestuur van TomTom.

Daarmee komt er officieel een einde aan het tijdperk van oud-oprichters aan de top. De opvolger staat klaar: Mike Schoofs. De huidige Chief Revenue Officer werkt al ruim twintig jaar bij TomTom en neemt het stokje over van Goddijn.

Of we majeure strategiewijzigingen van hem kunnen verwachten? Waarschijnlijk niet. Goddijn blijft als grootaandeelhouder met zo’n dertien procent van de aandelen ongetwijfeld veel invloed houden. Bovendien verdwijnt hij niet uit beeld: na zijn vertrek treedt hij toe tot de raad van commissarissen van zijn geesteskind.

Schoofs moet nu bewijzen dat TomTom meer kan zijn dan een technologisch icoon uit het navigatietijdperk.